68473756_483590185531276_3232788108076384256_n

Avni Behluli në Koloninë e artit “Sjenica 2019”  

Në kuadër të bashkëpunimit në mes shoqatës “Kosova për Sanxhakun” me instutucionet në Sanxhak, artisti i njihur gjilanas në botën e artit pamor Mr. Avni Bahluli po merr pjesë në koloninë një javore More »

mehmet prishtina

“Hasanizmi” mbi interesat ideologjike

Dje dhe sot kur kujtojmë këto ngjarje madhore, sërish na kujtohet Hasan Prishtina dhe porositë e tij, i cili për çdo situatë delikate gjente rrugëzgjidhje. Kjo dioptri largpamëse e Hasan Prishtinës do More »

Aqif Blyta

Çka i tha dhe çka kërkoi Aqif Blyta  nga  gjenerali Eberhardt?

  Në vitin 1941, kur u bë aneksimi i Kosovës dhe trojeve e tjera shqiptare me Shqipërinë, u bë ndezja e ndjenjave atdhetare. Pas kapitullimit të Jugosllavisë, patriotët shqiptarë shfaqën tendenca të More »

kbi 1

Në prag të Kurban Bajramit familja e Naser Veselit nga fshati Pidiq  me shtëpi të re

  Këshilli i Bashkësisë Islame në Gjilan para dy muaj vizitoi familjen 6 anëtareshe të Naser Veselit në fshatin Pidiq i cili jetonte në kushtë të vështira në thellësi të fshatit Pidiq. Tri More »

logo

Kryetari shoqatës “Kosova për Sanxhakun” uron Kurban Bajramin

Kryetari OJQ   “Kosova për Sanxhakun”  Ismet Azizi, me rastin e festës së Kurban Bajramit ka uruar  qytetarët e besimit islam . More »

Category Archives: Kultura

Libri i Ali Dacit “Shtigjet e përgjakura” promovohet edhe në boshnjakisht

12999572_10153345303675448_1498173831_o

Të premtën më 15 prill 2016, në ora 19.00, në Qendrën për Kulturë në Rozhajë, promovohet  në boshnjakisht  libri i autorut Ali Dacii  “Shtigjet e përgjakura” .

Pse u shua Grupi Folklorik Burimor “Dacaj” ?!…

Ali Daci

Gjurmëve të një folkori të shuar

Grupi Folklorik Burimor “Dacaj” mori në festivalin e Cetinës në vitin 1948 për herë të parë në historin e folklorit shqiptar mori pjesë këta malësor e malësore që kurrë kultura e as folklori shqiptarë nuk duhet harruar,emra këta që prezentuan me dinjitet folklorin burimor shqiptarë,e këta ishin: Lan e Tahir Lajçi që vallëzojnë vallën “Lufta për Vajzën”,vallën e Dukagjinit e kanë vallëzuar Selman Ibish Daci e Ramush Vukli,Nafie Lajçi e Mustafë Lan Lajçi ,fëmijë vallëzojnë Shotën,ndersa Zenel Lajçi egzekuton në lahutë,Rekë A.Nikçi këndon këngë malësorçe,kurse Mustafë Nikçi interpreton melodi baritore në kavall e Ahmet Nikçi në fyell,Avdi Lajçi mban flamurin e GFB “Dacajve”

Besniku nuk din të flas shqip ?!!

MapaROZ

Reportazh nga fshatrat e Malësisë së Rozhajës

Nga shumë tragjedit e përjetuara banoret e fshatit Besnik, as sot nuk e harrojnë masakrën e  shkatuar nga forcat çetnike malazeze të vitit 1924. Në vjeshten e viti 1945 Ahmet Daci nga katundi Cetan i Pazarit të Ri   e që kishte qenë prefekt në këtë Prefektur të Shtetit Shqiptar gjatë  luftes për çlirimine Pazarit,luftë kjo e cila u përkrah nga vullnetaret shqiptarë të prirë nga bajraktari i Rugovës Sak Fazlia, pas hyrjes së komunistëve ai për t’i shpetuar dy djem e vet Sylën dhe Rizan ,që ishin ushtarak në brigata shqipatre, i strehoj në Besnik tëk kusherit e vet e pikërisht në shtëpine Kadri Bajr Dacit. dobët.Besniku në mileniumin e ri nuk din të flas shqip. Vetem 60 vite me parë këtu pothuaj fare pak flitej gjuha serbe.

Lojrat Tradicionale të Peshterit tek Krojet e Gjergj Elez Alisë

Shumë nga të rinjët e kësaj zone e posaqerisht barinjët me padurim e presin këtë ditë, pasi që ata të jenë përgatitur tinëz nga shokët për të triumfuar në këtë ditë të shenuar e historike për ta.Në saje të zhdervjelltësisë dhe talentit por edhe të fuqisë, njëri nga ta gjithmonë fiton garën,por me fitorën e kësaj gare fitohet edhe simpatija nder vajzat kurreshtre të cilat në këtë zonë janë të shumta dhe dallohen për shtatlartësin dhe bukurin e tyre.

Shkruan :Ali Daci

Faktikisht këto lojra janë pak të njohura ndër shqiptarët,por që kanë një lidhje jashtëzakonisht të ngushtë me gjenezën shqiptare,me traditën dhe mitoligjin e kombit shqiptar.Rrjedhin nga lojrat tradicionale kelmendase që zhvilloheshin kohë më parë në Fushën e Peshterit,ëfër burimeve të ftohta tek krojet e Gjergj Elez Alisë.Një pjesë e tyre edhe sot e gjithe ditën kanë ngele të pa prekshme dhe populli i rrafshnaltës se Peshterit tubohet për çdo vit aty për të zhvilluar kulturen shpirterore e matëriale të këtij populli të lashtë më një gjenezë të pastër shqiptare ashtiu siç është uji burimor i krojeve të Gjergj Elez Alis. Banoret e Pazarit të Ri, Sjenices, Tutinës, Dugopalanës,Rozhajës,Ribariqit, e të fshatrave për rreth në Fushën e Peshterit, afër këtyre burimeve të ujit të kreshnikut legjendar shqiptar, me 2 korrik për çdo vit aty takohen dhe kjo datë shenon edhe njëherit festën e vjeter katolike Ditën e Njesës. Në këte fushë ku mitologjia popullore thotë që Gjergj Elez Alia mundi Bajlozin e Zi zhvillohen lojrat popullore,si ato të hudhjes së gurit nga krahu,të hudhjes së shtizës,mundja,pastaj vrapimi i kuajve,dyluftimi i toroçave,dyluftimi i deshve, e lojra të tjera popullore që kanë një traditë të mirefillt shqiptare më karakter edhe pagan.Këto lojra janë kryesisht të karakterit garues dhe në to marrin pjesë  në garë kryesisht mëshkujt me më fuqi dhe talent,por edhe dukja e mashkullit këtu vlersohet shumë nga gjinia fëmerore e sidomos nga gratë,e posaqerisht kurreshtare për të parë trupin dhe viganin më të bukur të këtij manifestimi janë të interesuara vajzat beqare dhe nuset e martauara gjatë asaj pranvere e vere.Pas shpalljës së fituesve me parë në ketë fushë u sillëshin qingjat e pjekur në ferlik.Shtrohej sofra bujare për familjaret por në radhë të parë ajo shërbente për miqët dhe fituesit e lojrave.Një interesim të madh ka zgjuar gjithmon hudhja e guapeshit ,siq e quajn vendasit hudhjen e gurit nga krahu. Këtu si në kohën e Gjergj Elez Alis ,hudhja e gurapeshit matet me hapa, dersa diferenca e garuesve gjurmën  e këmbëve.Shumë nga të rinjët e kësaj zone e posaqerisht barinjët me padurim e presin këtë ditë, pasi që ata të jenë përgatitur tinëz nga shokët për të triumfuar në këtë ditë të shenuar e historike për ta.Në saje të zhdervjelltësisë dhe talentit por edhe të fuqisë, njëri nga ta gjithmonë fiton garën,por me fitorën e kësaj gare fitohet edhe simpatija nder vajzat kurreshtre të cilat në këtë zonë janë të shumta dhe dallohen për shtatlartësin dhe bukurin e tyre.Tjetër garë shumë interesante e që ka një konkurencë  të  madhe e për të cilën shpërblimi është më i madhi është vrapimi i kuajve. Kuajt mbahen të hazdisur dhe shumë të stërvitur për grën.Dimrit këmbëve u mvishen jastëk të rendë nga rëra të punuar apostafat për t’ju rënduar këmbët, bëhën ushtrimet e duhura dhe u ipet taxhia me kujdes.Kur ati apo atkia del në fush të mejdanit ,ai duket se fluturon me krah, i hiqen çorapat e çimentos dhe ai nuk i ndien kembet e veta mbi fushen e but tek krojet legjendare të Gjergj Elez Alisë.Shpesh ka ndodh që kali në start të shkel këmbën e parë nga ngutia për të startuar i pari dhe ta thej atë, ose të pëlcas nga shpejtësia dhe bingjia i cili nuk ia shterngon frerin si e sa duhet.Pas kësaj fitoreje kërcet pushka dhe lavdohet i zoti i shtëpisë së atit të shalës por edhe ledhatohet kali fitues dhe dekorohet me kupën e fitores e orendi tjera dekorative,kuptohet shumë të çmueshme.Një nga fituesit e kësaj gare kishte fituar një lahut shumë të shtrenjet të saklitur në dru me dy brir dhie të nxjerruar në maje briskut në bishtin e saj.Pastaj vazhdoj në rreth të vriten qet,kryesisht toroqa shumë të fuqishem dhe të rryer për ketë garë.Këtu barinjet peshterak kanë gjelozi të madhe dhe shpesh me brisk ju mprehin briret të dashurve të tyre. Humbësi i kësaj gare ka traditë të pranoj humbjën dhe të arësyetohet në klimen ose kullotën e pamjaftueshme që ka mbreteruar në atë rrafshlartrë. Gara më desh është mjaft interesante dhe ndodh që një dash siç janë ata te Ugllës apo Baçicës e Boroshticës apo Dolit të mund deri në 5 kundershtar, ku shumica përfundojnë në brisk nga pronaret pasiqë aty u është përgjakur balli ose u është ndar në dysh.Kjo nuk është vetem garë por edhe prerje e deshve dhe pjekja e tyre behet aty për aty ku njerzit kanë mundësi që të shijojnë mishin shumë të këndshmëm të sykanit, bardhokanit,rudanit e sorranit apo edhe balushanit.

 

Vallëzimi

Në vallëzim mbizotrojnë vallët serbe, si çaçaku,moravac e rrallë hidhet shota

Pasiqë të kenë përfunduar garat, fillon vallja dhe kënga.Dikur, pohojnë pleqt e këtushëm dridhej toka nën këmbë nga kumbimi i daulleve dhe këngës shqiptare ku ushtonte pushka  deri në rrafshinat e pa dukshme të Peshterit.Hidhej vallja e përbashkët,dora doras mëshkauj e femra tok.Aty, luhej syri e çohej vetulla dhe shterngohej gishti e pëlqeheshin rinia në mës veti. Ky vendetakim ka qenë më shekuj edhe vend i njoftimeve në mes të rinjëve.Ato njoftime kanë pasur më martesa të cilat janë shoqeruar me grabitjen e vajzes,ose njofime të cilat miqësisht kanë përfunduar në bashkëshortësi të përjetshme, andaj edhe ky ka qenë një shkas i ardhjes aq masive i të rinjëve në këtë datë të cilën gjatë gjithë vitit e kanë enderruar si zgjedhje te fatit të vet shumë të rinjë e të reje, por e dhe të moshuar e të veja. Veshja kombëtare dikur në tirq e xhubleta ka qenë prioritet dhe rregullimi e andulimi i femrave dhe dukja e bukur e mashkullit kanë bërë që të shtohet vlera e matërialit shpirtëro,ruajtja dhe begatimi i kostumeve popullore  ka qenë një kulturë e pasur materiale. Me kalimin e kohës dhe me asimilimin e popullatës janë zhdukur gradualisht edhe zakonet shqiptare.Bashkë me to është zhdukur edhe monumenti më i shenjt i kombit,gjuha e bukur shqipe.Sot, disa zona rurale të kësaj treve e flasin gjuhën shqipe. Baçica,Leskova,Ugëlla,Karajukajt,Cetanoviqi e Doli din ende të flasin dhe këndojnë shqip.Të rrallë janë ata që shqip dine të shkruajnë,pasi që këtu nuk ka shkollë në gjuhën shqipe.
Ugëll 2 gusht 2004

Plava dhe Gucia, Nëna e Madhe e Alpeve Shqiptare

plava-dhe-gucia2 (1)

Etnografi – Lugina e Plavë-Gucisë, një bukuri përrallore, e strukur atje ku “miza bren hekurin”, në këtë shekull duket e braktisur dhe e ndrojtur nga stuhitë e historisë, të cilat në të kaluarën asnjëherë s’e kursyen.

 

Eposi i Sanxhakut

Avdo-Medjedoviq

Këngët shqiptare të Eposit të Kreshnikëve janë cikël këngësh epike heroike legjendare. Ato radhiten ndër shtyllat më të rëndësishme artistike të kulturës shpirtërore të shqiptarëve. Eposi i Kreshnikëve është jehonë poetike disa shtresore e jetës së përbashkët (sh.VI-VIII), por edhe e konflikteve disa shekullore ndëretnike, e kacafytjeve dhe e përgjakjeve ilire-shqiptare me ardhësit sllavë të jugut në Iliri (Ballkan). Nga ardhja e tyre e deri në shekullin XIV, sidomos në shekujt XIII-XIV, ky konflikt është acaruar dhe zgjeruar, siç thotë historiani A. Buda (1986), në kohën e forcimit të pushtetit feudal qendror serb të dinastisë së Nemanjiqëve. Edhe epikologu gjerman M. Lambertz (1958) pajtohet se këto këngë «rrjedhin nga koha e dyndjes së sllavëve nëpër Danubin e Poshtëm në Ballkan dhe ruajnë ende kujtimin e luftërave të vjetra të ilirëve ose shqiptarëve kundër sllavëve që u dyndën në kohën rreth vjetëve 700-800». Këto këngë janë ndër eposet e fundit aktive në Evropë në fillim të këtij mijëvjeçari dhe me të drejtë thuhet se e kanë vendin në arealin e epikës botërore. 1)

Ismet Azizi

Nuk janë të panjohura këngët e kreshnikëve të cilat u kënduan jo vetëm te Shqiptarët por që u bartën edhe te boshnjakët. Në përhapjen e këngëve epike, te Boshnjakët ndikuan lahutarët e Sanxhakut siç ishin Avdo Megjedoviq, Salih Uglla (Uglanin), Murat-agë Kurtagaj (Kurtagić) Husë Qorri Husoviq (Ćor Huso Husović), Ashir Qorraj (Ćorović), Kasum Rebronja, Xhemail Arnautoviqi, Ibro Musiqi, Xhyl Bahu (Bahović) etj. Në Amerikë, në Universitetin e Harvardit, Milman Parry, për disa vite rresht ka botuar libra (1933, 1934 dhe 1935), kryesisht të letërsisë gojore të traditës myslimane-boshnjake. Milman Parry-it i është bashkuar edhe Albert B. Lordi dhe së bashku kanë mbledhur materiale jo vetëm në Sanxhak por edhe në  Bosnjë e Hercegovinë. Te ne në Kosovë dhe Shqipëri, përveç profesorit Zymer Neziri nga Instituti Albanologjik i Prishtinës, i cili ka ngritë zërin për ndriçimin dhe përmirësimin e gabimeve që ka bërë Universiteti i Harvardit, përpjekje tjera nuk ka pasur .

Salih Uglla

Në këtë analizë po i paraqesim dy lahutarët më të famshëm të cilët ndikuan në përhapjen dhe kënduan këngë epike në Sanxhak, Avdo Megjedoviqi dhe Salih Uglla (Uglanin),

Avdo Mexhedoviqi (nga fshati Obrov në afërsi të Bijello Poles,2 1875-1953) ishte një këngëtar lahutar nga Mali i Zi. Mexhedoviqi është një nga poetët epik më të mëdhenj të Sanxhakut por edhe më gjerë. Poema e tij epike “Martesa e Mehë Smailagiqit” e cila ka 12.311 vargje, aq sa kanë së bashku Iliada dhe Odisea.3 Shkencëtari amerikan Milman Parry, studiues dhe profesor në Universitetin e Harvardit në gjysmën e parë të shekullit të XX, Avdon e ka quajtur “Homeri ballkanik”.

Duhet theksuar se Mexhedoviqi nuk ka vijuar as shkollën fillore. Në moshën madhore ka shërbyer nëntë vite në ushtrinë osmane. Gjatë kësaj kohe zotëroi mirë gjuhën osmane dhe atë turke kurse në Selanik përfundoi shkollën e oficerëve të  marinës. Pas përfundimit të shërbimit ushtarak është kthyer në Obrovë, në vendin  e tij të lindjes, ku hapi një fermë dhe punoi në dyqanin (mishtore) familjar në Bijello Pole. Me lahutën u mishërua që në fëmijërinë e hershme ndërsa aftësinë e ekzekutimit e mësoi nga babai i tij Huseini, i cili ishte një lahutar i shkëlqyer dhe më i njohuri i asaj kohe. Në sajë të talentit të jashtëzakonshëm dhe aftësisë që posedonte, me kalimin e kohës arrin të bëhet këngëtari dhe lahutari më i kërkuar në trevën e Sanxhakut dhe më gjerë.

Hulumtuesi i njohur i krijimtarisë epike ballkanike Milman Parry4, gjatë vitit 1935, regjistroi në pllakë speciale fonografe me 80.000 vargjet epike të Avdo Mexhedoviqit. Në bazë të këtyre studimeve Parry ka shpikur teorinë moderne të letërsisë gojore dhe homerologjinë moderne. Lordi Albert Bates, gjithashtu profesor në Universitetin e Harvardit, vazhdoi punën për mbledhjen e krijimtarisë epike nga viti1950 deri më 1951 dhe regjistroi edhe 18.000 vargje të Avdos. Në këtë mënyrë është kompletuar një koleksion mbresëlënës prej rreth 100.000 vargjeve të Avdo Mexhedoviqit.5  Mexhedoviqi i ka rrëfyer Perry-it se “të parët e tij kanë ardhur para 200 viteve nga  Nokshiqi apo Nikshiqi,( nga inqizimi i dobët nuk dëgjohet mirë për cilin vend  bëhet fjalë saktësisht). Ata kanë dyshuar në identitetin e tij, por nuk u ka shkuar mendja se  ai mund të jetë shqiptarë. Profesori Perry një vit ka qëndruar në Beograd për ta mësuar gjuhën serbe. Perry ka qenë bartës i projektit, ndërsa Lordi ka qenë asistent i tij. Profesori e mësoi serbishten por gjithnjë duke menduar se kjo zonë është sllavo folëse” – thotë mes tjerash prof. Zymer Neziri..

Avdo nuk ka lënë vargje në shqip, por fjalë po. Neziri potencon se kur është përgatitur poema “Martesa e Mehë Smailagiqit” (Zhenidba  Smajlagiq Mehe), poema më e gjatë me mbi 12 000 vargje, kanë hasë në fjalë të cilat nuk i kanë kuptuar, atëherë është kërkuar ndihma e  Qamil Sijariqit, i cili i ka përkthyer fjalët shqipe.

I panjohur dhe i papranuar, Avdo Megjodoviqi vdiq në vendlindjen e tij Obrovë në vitin 1953. Sulejman Zatriqi në vitin 2011 ka prodhuar emisionin filmik për jetën dhe veprën Avdo Megjedoviqit. 6

Ragip Sijariqi, nga fshati Shipovicë, në të cilin fshat  me lahutë është kënduar nëpër ndenja dhe  janë treguar tregime sipas traditës në kontuinintet nëpër gjenerata dhe në kohën e Avdo Mexhedoviqit janë mbajt edhe gara për lahutarë. Duke folur për lahutarin Xhyl  Bahon (Bahović), thotë: “Lahutë në Sanxhak mos kërko, sepse pothuajse çdo shtëpi ka dhe i ruan si hajmalitë. Ato ruhen në vende  të veçanta, në ballë të oxhakut në rafte  me libra të vjetra dhe të shenjta”.

Në Peshter, të gjithë banorët i punojnë me mjeshtri dhe dashuri lahutat me të cilat ekzekutojnë shkëlqyeshëm këngët e “reja dhe të vjetra”. Në kontekst të këtij referimi potencoj se në shkurt të viti 2005 në Velepole të Tutinit kam prezantuar në një këndim epik boshnjak, në një shfaqje lokale në të cilën, me programin e tyre morën pjesë lahutarët popullor dhe këngëtarët e këngëve heroike, duke ekzekutuar me kavall dhe duke kënduar këngë “Dy nga dy”, edhe at vetëm meshkujt- sipas melosit të vjetër peshteras ( shqiptar v I. A).7

Avdo Mexhedoviqin në Bihor8 të gjithë e kanë njohur dhe me dëshirë e ka dëgjuar tërë popullsia e Sanxhakut – nga Bijelo Pola deri të Pazari i Ri. Në fshatra, posaçërisht në dimër, janë organizuar ndeja. Njerëzit janë tubuar nëpër oda në shtëpi të familjeve imune ku vinin lahutarët dhe ku këndohej edhe deri në mëngjes. Më së shumti janë tubuar në fshatrat Shipovicë, Godijevë (në shtëpitë e Sijariqëve), në Koritë (në shtëpitë e Mekiqëve, Mehajve  dhe Alihoxhajve), në Cërhal, Dashqarijekë, Vrbicë, në disa fshatra të Rozhajës, Tutinit dhe Senicës.

Avdo-Medjedoviq

Bazë e tematikës epike e këtyre këngëve kanë qenë këngët për luftërat e këngëtarëve të Plavës e Gucisë për ruajtjen e integritetit gjeografik dhe kulturor, lirinë dhe të drejtat për pavarësi. Pra, në mesin e dytë të shek. XIX dhe gjatë shek. XX, posaçërisht në lidhje me ngjarjet nga viti 1912 dhe deri në Luftën e Parë dhe të Dytë Botërore.

“Oj qikë me fistan të bardhë! Inshaallah  peshterasit vijnë me të marrë”!9

Peshteri prej kohësh ka qenë  çerdhe dhe thesar i lahutarëve. Deri në fund të shekullit të XVII ky rajon është karakterizuar me homogjenitet etnik, të cilin më vonë do të ndërpresin vendosjet gjithnjë e më të shpeshta, trazirat dhe migrimit masive. Migrimet janë intensifikuar veçanërisht pas formimit të Sanxhakut të Pazarit të Ri (1877), gjegjësisht pas shkëputjes së tij nga Vilajeti i Bosnjës dhe bashkimit me Kosovën. Kështu, rezulton në Peshter përzierja e kulturës lokale dhe shpirtërore me atë të të ardhurve nga Hercegovina, bregdeti malazez dhe nga muhaxherët tjerë boshnjak  që arritën nga vendet e okupuara nga Serbia në vitin 1878.

Kjo lëvizje e popullsisë ka shënuar ndikim të madh në fushën e kulturës gojore epike që gradualisht depërtoi në shtëpitë e popullsisë lokale shqiptaro-myslimane. Prandaj është i justifikueshëm vlerësimi i Husein Bashiqit: “Nuk ka pothuajse trevë në vendin tonë në të cilin në një hapësirë kaq të vogël të ketë ndodhur depërtim më intensiv i shprehjes shpirtërore të shumë popujve ” (boshnjakëve, malazezëve, serbëve dhe shqiptarëve).

Peshterasit në shaka por shpesh edhe me përbuzje, për disa lahutarë të cilët kanë qenë në gjendje jo të lakmueshme ekonomike, kanë përdorë një thënie të njohur: „Takum pasha, hall magjupi“ (I veshur si Pashë, ndërsa gjendja ekonomike e familjes shumë e keqe).10

Salih Uglla (Ugljanin) (1849-1945) ose „Salih Peshteri“ është nga fshati Ugëll (Ugao) të Peshterit. Siç është deklaruar vëllazëria e tij, ai është me prejardhje nga fisi Kelmend i besimit katolik. Nga ana e nënës ai rrjedhë nga Gucia. Me lahutë dhe këndim ka filluar të merret nga mosha 15 vjeçare kurse mësimet i ka nxënë nga Husë Qorri Husoviq nga Kollashini, nga peshterasi Hamzë Alibasha nga Suhodoli dhe nga Huzeir Baliq – Huzbalia nga Dobri Dubi, gjithashtu lahutar i këngëve kreshnike.

Uglla ka filluar herët të merret me shitblerjen e kafshëve në Selanik dhe Shkodër. Në bazë të incizimeve të  Milman Parry (The Milman Parry Collectionof Oral Literature), mësojmë se rreth vitit 1908 ka shkuar të jetoj në Pazarin e Ri. Aty u bë pronar i një Hani dhe e mbajti në posedim deri në fillim të Luftërave Ballkanike 1912/13. Sipas Prof. Dr Zymer Neziri11 Uglla ka qenë edhe pjesëmarrës në luftën për mbrojtjen e Plavës dhe Gucisë.

Në fshatin Uglla sipas tij kanë qenë 70 shtëpi të fiseve ilire katolike-myslimane (Uglla, Hukiq, Bibiq, Martinoviq, Zahiroviq, Zukoviq, Plakiq, Kurbasheviq, Arslanoviq, Seferoviq etj.). Me lahutë ka kënduar Ramë Zuka (Ramo Zukov) i cili është mësuar gjatë qëndrimit të gjatë në Bosnjë. Vlerësimet e disa hulumtuesve, kanë qenë krejtësisht tendencioze dhe jo të sakta që kishin për qëllim ta klasifikonin Ugllën si lahutar të nivelit mesatar (M. Murko, Albert B. Lord, Gesemann, A. Schmauss dhe Rajko Medenica).12 Këtë e vërteton edhe prof. Zymer Neziri, i cili thotë: “Salih Uglla nuk qëndron nën hijen e Megjedoviqit, është shumë i madh, madhështor, këtë e kanë bërë shkencëtarët serb me qëllim të ngritjes  së Avdo Mexhedoviqit, të cilin me çdo kusht janë munduar ta paraqesin si sllavo-boshnjak, me qëllim që të mohojnë eposin shqiptarë në Sanxhak”.

Prof. Neziri përshkruan edhe bisedën të cilën e ka zhvilluar Profesori nga Harvardi, me S. Ugllën, i cili dëshmon para  tij përkatësinë e tij etnike shqiptare, duke ia përshkruar shkuarjen e tij të parë te familja e gruas së tij të dytë e cila nuk ishte shqiptare. Para këtij rrëfimi, i cili është i incizuar dhe ruhet në Harvard, profesori amerikan  kupton se ka të bëjë me një popull i cili nuk është sllav, e që vetëm rastësia i ka bërë të ngjashëm dhe jetojnë së bashku në këto treva. Pas kësaj ngjarje  profesori e porositë asistentin e tij që të vazhdojnë studimet për  shqiptarët.13

Salih Ugljanini tregon se shumë lahutar kanë ushtruar  dhe kanë arritur të bëhen të mirë falë “shortimit” dhe duke dëgjuar të famshmin dhe të verbrin në njërin sy,  Qorr Hysën  nga Kollashini, i cili ishte musafir i përhershëm në fshatrat e Peshterit.14  Në vitin 1953, prof. Beliq nga Beogradi ka bërë marrëveshje me Kembrixhin për botim të këngëve. Lordi, siç ka shkruar parathënien e librit , e ka dërguar dorëshkrimin në Beograd por Beliq ka hequr 10 rreshta, pjesën ku bëhet fjalë për lahutarët dygjuhësor- bingual.

Prof. Neziri, bazohet në katër pika në shpjegimin e prejardhjes shqiptare të  Avdo Megjedoviqit: 1. plisi, të cilin nuk e mban ndonjë  etnitet tjetër përveç shqiptarëve; 3. fjalët shqipe që i përdorë në këngët e tij epike;  3. deklaratën e tij para profesorit Perri kur thotë se ne  rrjedhim nga gjaku i Ferizit, jo Ferizoviqit (citoj: “Mi poticemo od krvi Ferizi”), dhe 3. sintaksa e tij.

 

1 Prof. Dr. Zymer Neziri, Instituti Albanologjik i Prishtinës, Eposi i Kreshnikëve: Monument i Trashëgimisë Kulturore Shqiptare. Përpjekje për  Përhatitjen e Dosjes për UNESCO. Ligjëratë në Këshillin e Evropës, më 8 dhjetor 2010, Prishtinë

2 http://www.danas.rs/dodaci/sandzak/zasluzujemo_bogat_kulturni_zivot.42.html?news_id=220920

3 http://www.bosnjaci.me/historija/avdo-mededovic-1875-1953/

4 https://en.wikipedia.org/wiki/Milman_Parry

5 Lord, Albert Bates (1960), The singer of tales, Cambridge, Mass.: Harvard University Press

6 http://www.bosnjaci.me/historija/avdo-mededovic-1875-1953/#prettyPhoto

7 Alija Xhogoviq,http://www.almanah.co.me/Ostale/PDF/casopis/Almanah%2031-32.pdf faqe 132

8 Masakra e Bihorit, http://2lonline.com/category/rrotull/article-page.php?id=11341

9 Rexhep Shkrijel http://www.almanah.co.me/Ostale/PDF/casopis/Almanah%2031-32.pdf faqe 152

10 Rexhep Shkrijel http://www.almanah.co.me/Ostale/PDF/casopis/Almanah%2031-32.pdf faqe 152

11 https://sq.wikipedia.org/wiki/Zymer_Neziri

12 Rexhep Shkrijel http://www.almanah.co.me/Ostale/PDF/casopis/Almanah%2031-32.pdf

13 http://pds.lib.harvard.edu/pds/view/2588062?n=1&printThumbnails=no

14 Rexhep Shkrijel http://www.almanah.co.me/Ostale/PDF/casopis/Almanah%2031-32.pdf

JO MË SHQIP, MEDET (poezi)

plava

 

 

 

 

JO MË SHQIP, MEDET

Ke kroi i Vashës
dhe Gurrat e Ali Pashës
të mbushë sytë ç´mallje
dola
nuk di ç´fola
e ç´pamje vola!

Nuk pashë
vashë
as Ali Pashë,
s´piva ujë gurrash
por, lotë grashë
e gjak burrash!

Nga shtatë plagët e Jakup Ferrit
që n´trup i patë,
shatëdhjetë e shtatë
tokës përgjatë
të larë në gjak,
dergjej e ngratë
n´atë lëngatë!

As gaz lojnash,
as kangë vashash,
jo jo, as majekrahçe burrash
nuk dëgjova,
veç hingërizje devojkash*,
hingëllimë junaqësh**
e vajtim gurrash,
kahdo shkova!

Eh, n´Risan
as emër s´kam,
n´Tivar,
kjesh
po s´jam shqiptar!

N´Guci e Plavë,
Peshterë e Rozhajë,
zemra vlon valë
veç n´ofshamë e vajë,
Sanxhaku im
lëngatë
e gjatë
e shpirtit tim!

Një sagë
e dhimbshme,
plot maraz
dhe zymtësi n´Prag!

Mentor Thaqi VS., 19.12.2012
Devojkash* sllavisht – vajzash (vashash)
junaqësh**, poashtu sllavisht, trimash