Fes kao odjevni predmet, po autorici Binasi Mušović (I)

Sadik Skadranin, frizer

U današnje vrijme kada se brzo mijenja način života ne samo kod nas već i u čitavom svijetu, etnologija kao istraživačka nauka prelazi u proučavanje savremenih društvenih fenomena u širokom  populacionom krugu.U središtu pažnje današnjih etnologa nameće se pitanje transformacije načina života u čijem procesu današnje etničke cjeline urastuju u kosmopolitsku strukturu savremenog, civiliziranog društva. Medjutim, posebno na ovim prostorima etnološka istraživanja i utvrdjivanja dojučerašnjih  pojava nailaze na još neispitane vrijednosti koje su od davnina postojale, a da ih etnolozi nisu uspjeli naučno proučiti, utvrditi i tako unijeti u poglavlje folklorne baštine.

Jedna od takvih pojava je i muška odjeća, odnosno pojedini njenih dijelovi, uglavnom gradskog stanovništva koje je živjelo na prostorima  bivše SFRJ. Tačnije, muški odjevni predmet fes nije dobio adekvatno tumačenje  porijekla, oblika ni funkcije kao obilježje u toj posebnoj  odjevnoj cjelini.  Stoga treba pokušati da se na osnovu prikupljene  gradje, pisanih izvora, likovnih izvora ( naročito fotografije) i usmene tradicije rekonstruiše taj odjevni predmet. Kao najuočljiviji dio muške garderobe, fes zasliužuje detaljniju analizu.

Fes ima oblik krnjeg stošca, kupastog ili cilindričnog izgleda, uglavnom crvene i bordo boje, visine od 10 do 30 cm, a širina je različita što je zavisilo od obima glave onoga ko ga nosi. Na vrh obično ima crnu kićanku, dugačku od 30 do 50 cm, a nosi se i bez kićanke, ali redje.

 

Sadik Shkodra

Sadik Skadranin, frizer u Novom Pazaru

 

S obzirom na način izrade, veličine i vrstu materiala od kojeg su izradjivani, postojalo je više  vrsta fesova. Najpoznatiji su: tunus-fes, međidija, azizija, hamidija, rešadija i drugi. Od navedenih mnogobrojnih vrsta na našim prostorima nejčešče su se koristile vrste koje ćemo opisati.

Tuniški-fes:Ovaj fes su još nazivali tunus-fes ili tuno-fes. Sam naziv nam kazuje  na porijeklo iz Tunisa, a sama riječ fes je dobila ime po nekadašnjoj marokanskoj preostonici, Fesu. Od ostalih fesova ovaj se razlikovao po tome  što se nosio  nenakalupljen, pošto je izrađivan od  debelog materijala. Visok je čak  30 cm, a sama  kićanka iznosila je i do 50 cm. Nosili su ga  jedno vrikeme  turski oficiri, a u Bosni, kao i u Sandžaku, zanatlije, trgovci i mladi momci.

Medžidija- fes: Ime je dobio po sultanu Abdul Medžidu ( 1839-1861), a odlikovao se kvalitetom izrade i finošću materijala od kojeg  je napravljen. Stoga su ga nosili bogatiji i imućniji ljudi.

Azija Fes: Ovaj fes je takođe dobio ime po sultanu, Abdul Azizu (1861-1876), a od ostalih se razlkikovao po tome što je bio u obliku ćunja.

Postavlja se pitanje porijekla fesa i otkuda on na našim prostorima ? Kao i mnogi  odjevni predmeti tako je fes ima svoj prototip. Još veoma  davno u rimskom kolonijama u anadoliji običavalo se da oslobodjenim robovima stave  crvenu  kapu na glavu. Crvenu kapu poput fesa nosili su i Gali u starom vijeku. Kapa  nalik na fes – plićak  je vrlo stara i nosila se u zemljama oko Sredozemnog mora. Po Stanoju Stanojeviću fes vodi porijeklo od grčkih  čađara, a fes koji se nosi i danas novijeg porijekla  i potječe iz sjeverne  Afrike.

Za vrijeme francuske revulucije 1789. godine, bila je neko vrijeme moda nositi crvenu kapu, i ta se moda prenijela  kasnije  na grčka ostrva.

(nastavlja se… )
FES KAO ODJEVNI PREDMET, PO AUTORICI BINASI MUŠOVIĆ (II)

Izvor