Ndriqohet vrasja e Jusuf Mehonjiqit kaçakut të Sanxhakut!

5

Jusuf Mehonjiq, udhëheqësi i kaçakëve të Sanxhakut në Mbretërinë e Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve, shkroi faqet më të bukura në historinë e këtij populli me luftën e tij për çlirimin dhe mbrojtjen e boshnjakëve dhe shqiptarëve Sanxhak. Për shkak të suksesit të tij në luftën kundër çetnikëve të Kosta Peçancit dhe xhandarmërisë  mbretërore, u shpall armiku më i madh i shtetit, koka e të cilit u vlerësuar 500,000 dinarë në ari.

 

Autor: dr. Harun Crnovršanin

Atij u kushtuan këngë të tëra me lahutë që këndohen edhe sot e kësaj dite. Fakti është se Mehonjiqi dhe udhëheqësit e tjerë kaçak u vranë nga agjentë të Mbretërisë së Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve.

2.-Jusuf-Mehonjić-1883-1926-vođa-sandžačke-komite

Ekzistojnë shumë versione të ndryshme të vrasjes së Jusuf Mehonjiqit. Fakti është se mbreti shqiptar Ahmet Zogu dhe kryeministri jugosllav Nikola Pasic, në verën e vitit 1924, nënshkruan një marrëveshje të fshehtë për likuidimin e udhëheqësve të kaçakëve të Kosovës dhe Sanxhakut. Kështu, u likuiduan Bajram Curi (1862-1924) dhe Hasan-beg Prishtina (1873-1933). Bajram Curi u vra në një shpellë në shpellën e Dragobisë në Shqipëri nga dora e pabesë e Kadri Mehmetit, dhe Hasan-beg Prishtina u vra në vitin 1933 në Selanik të Greqisë nga tradhtari Ibrahim Qelo. Udhëheqësi i tretë i Kosovës, Azem Galica (Bejta) vdiq në verën e vitit 1924 në Junik nga plagët e rënda të marra në betejat me xhandarët serbë.

 

Sipas z. Avdija Avdiqi, njohësi më i mirë i jakçakut Jusufi vdiq në qytetin shqiptar të Shkodrës. Gazeta në Beograd “Politika” nga 13 mars 1926 shkruajti gjithashtu për vrasjen e Jusuf Mehonjiit. Në titullin e kësaj gazete thuhet: “Jusuf Mehonjic u vra”, dhe nëntitulli “Xhandarët shqiptarë vranë një nga banditët më të mëdhenj në vendin tonë”. Prizreni, më 12 Mars 1926, një patrullë e xhandarmërisë shqiptare në afërsi të Shikajut vrau Jusuf Mehonjiqim, udhëheqësin e njohur të kaçak të Sanxhakut. Në këtë teksst thuhet  se Mehonjiq gjat veprimtarisës së tij vrau 500 serbë dhe malazezë. Akademiku Sherbo Rastoder, në librin e tij „Šahovići 1924- kad su vakat kaljali insani“ botuar në vitin 2011 në Podgorica, vërtetoi se oficeri Boshko Boshkoviq   nuk u vra nga Mehonjiqi por nga malazezët e tij. Në të njëjtën kohë, ai mohoi informacionin për 500 serbë dhe malazezë të vrarë. Mehonjiq ishte një atdhetar i shkëlqyeshëm dhe njeri i drejtë dhe “ai vrau vetëm ata që bënë zullum në  popullit të tij”.

Në atë mënyrë, arritën ta vrisnin Jusuf Mehonjiqin, mulla Agan Kojiqin (Koja hoxha i  Plavës) dhe Jusuf Matkov Llalliqin, nga Gucia. Bashkëpunëtorët më të afërt të Mehonjiqit, Husein Boshkoviq nga Taslixhdža (Plevla) arriti të shpëtojë pasi u largua për në Turqi, ku edhe vdiq, dhe Feriz Salkoviq nga Tutin u arratis për në Shqipëri, por në vitin 1943, në fshatin Hamil afër Fierit, u vra nga një dorë e pabesë. .

Ekziston gjithashtu një version i treguar  nga shoku i tij i Jusufi, bashkluftëtar i Nuko Hot nga Suhi Do, i cili tregim edhe sot e kësaj dite  tregohet në Peshter, megjithëse nuk mund të besojmë në të vërtetën e saj. Sipas tij, Jusuf, duke ikur nga xhandari, shkoi te një shqiptar „pobratin“  (emri nuk u kujtua) i cili ka jetua në një fshat në Bjeshkët e Nemuna. Edhe pse ishte pranverë, kishte shumë dëborë në mal. Mehonjiq trokiti në derën e shtëpisë së vëllezërve të tij dhe ai, si gjithmonë, e mirëpriti mirë. „Vëllai „ urdhëroi që gruaja, pasi ishte shumë e ftohtë, të sillte kaçamak për të ngrënë dhe Jusufit i tha që të rahatohet. Jusufi kurrë nuk u nda nga pushka e tij, dhe madje edhe kur ishte ulur me miqtë më të mirë ai e mbajti pushkën në prehër (midis këmbëve). Kur uji, të cilin gruaja shpisë  e kishte vënë për kaçamak, filloi të vlojë, „vëllau“ shpejt kapi një tenxhere me ujë të valë dhe e derdhi në fytyrën e Jusufit. Ai më pas nxori një armë dhe e vrau.

Në librin e prof. Sherbo Rastoderit  Šahovići 1924- kad su vakat kaljali insani“, u botua një version deri më tani i panjohur i vrasjes së Jusuf Mehonjić. Aty, në faqen 153, është thënia e Budimir Çoguriq, një ish oficer i JNA, që banon në fshatin Graçarevo afër Shahoviqit (sot Tomashevo), se Mursel Mekiq nga fshati Bolhaninë në rrethin e Bijelo Pole i konfirmoi para dëshmitarëve se organizatori i vrasjes së Mehonjiqit ishte Xho Tos një tregtar nga fshati Karajukiq në nga peshteri i Epërm.. Ai dha 100,000 dinarë në  për likuidimin e tij që u bë në afërsi të Pejës ”.

Në Peshter, mund të dëgjohej një version sipas të cilit autori i vrasjes ishte Smail Huka nga fshati Ugla. Në shtëpinë e nipit të tij, Kambo Huka (1935) edhe sot gjindet  shpata  e mmbretiti Aleksandër karagjorgjeviqit të cilën , sipas gjitha gjasash, pasi e kishte vrarë Mehoniqin , Smajl Huka e kishte marrë dhuratë nga mbreti . Për këtë shpatë ka shkruar edhe revista „ Sandzak“, të cilën në at kohë e ka redaktuar Senad peçanin, në numin e dhjetorit të viti 1990. nga mbreti si një dhuratë. Revista “Sandžak”, e cila më pas u botua nga Senad Pećanin, gjithashtu shkruajti për atë saber në numrin e dhjetorit nga 1990.

Pas tregimi për shpatën e mbretiti në shtëpinë e Hukiqëve, në Peshter  në vitin 200 , u botua libri „ Republika Islemike e Gjermanisë! E autorit Dejan LlUçiq, ku në pjesën e dytë tëlibrit faqe 206, po ashtu përmendet Smajl Huka si organizator  i vrasjes së Jusuf mehonjiqit dhe në të njëjtën kohë praqet Sm,ajl Hukën si gjysh të Dr, Sulajeman Uglaninit, kryetarit të partisë sëë Aksionit Demokratik ( ADA).

Sidiqoftë , familja Hukaj nga Uglla kategorikisht ka demantuar shkrimet e tilla  e Hukiqit në Peçtera, libri “Republika Islamike e Gjermanisë” nga Dejan Luçiqi u shfaq në vitin 2000, ku në pjesën e dytë të tij, në faqen 206, ai përmend edhe Smail Huku si organizatorin e vrasjes së Jusuf Mehonjić dhe në të njëjtën kohë Smail Huku nga gjyshi i Sulejman Ugljanin, kryetar i Partisë së Veprimit Demokratik për Sanxhakun.

Sidoqoftë, familja Hukić nga Uglla kategorikisht mohoi histori të tilla.

Autori i këtij teksti vizitoi Kambo Huka në fillim të shtatorit 2012 dhe kreu një intervistë të gjatë me të në të cilën Kambo shpjegoi se Jusuf Mehonjić nuk u vra nga gjyshi i tij Smaili dhe se shpata e  mbretit e cial gjindet në shtëpinë e tij u mor për një qrsye   krejt tjetër.

Për t'i dhënë historisë së tij edhe më shumë besueshmëri, autori Crnovrshanin aksidentalisht ra në kontakt me nipin Jusuff Mehonjiqit, i cili jeton në fshatin Hamilj pranë qytetit të Fierit në verën e vitit 2013, pas njëzet vjetësh studimi për problematikën e kaçakëve  të Sanxhakut dhe drejtuesit të tij Jusuf Mehonjiq. Dhe ai, gjithashtu, quhet Jusuf, sipas gjyshit të tij të famshëm.

Pas një bisede shteruese, nipin, kur e pyeta nëse e dinte emrin e Smail Huka nga Peshtera, u përgjigj negativisht. Unë atëherë i thashë që një histori po qarkullonte në Peshter, në një pjesë e Sanxhakut, se vrasja e gjyshit të tij Jusuf ishte organizuar nga ai Smail Huka nga Uglla. Ai fjalë për fjalë u përgjigj: “Unë u rrita me atë histori të dhimbshme për vrasjen e gjyshit tim Jusufit. Im atë Lutvo e kaloi tërë jetën duke hulumtuar – kush e vrau, si dhe ku? E gjeta Nazën gjyshën time  të gjallë dhe mirë, gruan e gjyshit tim Jusufit. Asnjë prej tyre nuk kam dëgjuar që ai përmendi emrin e atij Smail Huka nga Peshtera. Është e vërtetë seqë në pranverën e vitit 1926 ai u vra në një përleshje mes tyre nga xhandarët shqiptarë në fshatin Arapaj afër Shijakut në afërsi të  afër Durrësit. “Falë një oxhe që e varrosi, babai im Ljutvo gjeti varrin e tij dhe i solli eshtrat këtu në fshatin Hamilj dhe i varrosi pranë gruas së tij Nazës”.

Në bisedën tonë morri pjesë edhe Fehim Salkoviqi, nipi i kaçakut  të famshëm Feriz Salkoviqć, nga  fshatiCrnish afër Tutin. Fehimi, si një njohës i shkëlqyeshëm i lëvizjes kaçake  të Sanxhakut, gjithashtu emri i Smail Hukës ishte i panjohur.

/Përgatiti dhe përshtati Ismet Azizi/

3.-Unuk-Smaila-Huke-hadži-Kambo-Hukić-1932-sa-kraljevom-sabljom-na-zidu. 4.-U-knjizi-Islamska-republika-Njemačka-II-dio-autora-Dejana-Lučića-napisano-je-da-je-Mehonjića-ubio-Smail-Huka-predak-Sulejmana-Ugljanina 5 6-1 7 8.-Hadži-Kambo-Hukić-ispred-najstarije-pešterske-džamije-u-selu-Uglu-3.9.2012 9.-Autor-Crnovršanin-pored-mezara-Smaila-Huke 10.-Jusuf-Mehonjić-sa-svojim-potomcima-koji-danas-žive-u-Albniji